Skip Ribbon Commands
Skip to main content
Chào mừng đến với Cổng thông tin điện tử huyện Ngân Sơn - tỉnh Bắc Kạn

Độc đáo làn điệu dân ca Mông (Cập nhật lúc: 02/10/2019 )

Người Mông ở Ngân Sơn có một kho tàng dân ca vô cùng phong phú và có vai trò quan trọng không chỉ giáo dục, hình thành nhân cách con người mà các làn điệu dân ca còn như một món ăn tinh thần luôn song hành và không bao giờ thiếu vắng trong sinh hoạt đời sống hằng ngày, được truyền từ thế hệ này sang thế hệ khác một cách tự nhiên. Chính những làn điệu dân ca đã làm cho cuộc sống của cộng đồng người Mông càng thêm phong phú, tươi đẹp.

Nét độc đáo của hát dân ca Mông là nội dung ca từ do người hát tự ứng tác để bộc lộ tâm trạng, thể hiện cảm xúc. Những câu hát không hoa mỹ, lời lẽ mộc mạc, giản dị nhưng mang đậm chất trữ tình, vừa sáng tạo, vừa thể hiện tình cảm ngọt ngào, sâu lắng. Trong lời ca có mây, gió, núi, sông, cây cỏ, hoa trái bốn mùa... mượn thiên nhiên để nói về tình cảm giữa con người với con người.

Những chàng trai người Mông từ tuổi vị thành niên đã có thể tìm thầy học khèn, học hát… Con gái cũng được ông bà, cha mẹ hoặc anh chị em trong nhà dạy hát cho từ nhỏ. Không chỉ học một thể loại mà nhiều thể loại khác nhau, để khi gặp trường hợp nào cũng có thể đối đáp được.

Trong các làn điệu dân ca của người Mông thì các làn điệu hát đối đáp của những chàng trai, các cô gái đặc sắc hơn với hàng trăm bài, hát đối đáp thường chỉ có các cô gái Mông chưa chồng và những chàng trai chưa vợ hát khi tỏ tình với nhau theo dạng hát đối. Khi người này đang hát, người kia phải tập trung nghe và suy ngẫm, khi người này hát xong người kia lập tức nghĩ ra một bài đối lại theo nội dung của người kia đã hát… cứ như vậy cho đến khi đôi trai gái chia tay nhau hẹn gặp lại vào dịp khác. Hát đối là dạng hát phổ biến nhất trong tất cả các xóm, bản của người Mông. Nội dung bài hát nói về tình yêu đôi lứa, từ ngữ trong câu hát dùng lối ví von, mượn hình tượng chim chóc, muông thú, sông núi, mây trời… để bày tỏ, gửi gắm tâm tư tình cảm của mình đến với người mình yêu. Ví dụ: Nam: “người ta có đôi có lứa, ăn cơm tối xong ngồi trò chuyện vui cười, anh không có đôi có lứa, ăn tối vừa buông đũa chỉ có cây sáo làm bạn thâu đêm….” Nữ đáp: “Người ta có đôi có lứa, ăn cơm tối xong ngồi đùa nhảy múa, em không có đôi có lứa, ăn cơm tối xong phải làm bạn với trăng…”. Cách bày tỏ tình yêu của các chàng trai Mông bộc trực thẳng thắn nhưng hết sức mãnh liệt: “Cái bụng anh thương em nhiều như lá rừng, em không có lòng thì thôi, có lòng thì về ta ở với nhau một đêm. Em không có lòng thì thôi, có lòng thì về, ta ở với nhau một ngày”. Hay khi tìm hiểu nhau cũng mượn lời hát để hỏi về dòng họ của nhau, nội dung thường là “Tối nay tôi cùng em ngồi hát cho nhau nghe hay như vậy nhưng có khi biết đâu hai chúng mình biết đâu lại cùng dòng họ, cùng gia đình tổ tiên. Do vậy phải hỏi để biết, nếu không phải như vậy thì chúng mình sẽ có cơ hội đến làm bạn với nhau”.Trong mỗi tình yêu thường kết thúc bằng một đám cưới. Tuy nhiên, người Mông đi đến hôn nhân và những làn điệu hát được diễn ra theo suốt hành trình nghi lễ cưới xin từ buổi đi hỏi dâu, vào nhà đến xin chỗ ngồi, xin giao lễ và xin đón dâu về...”. Có thể nói, những hình ảnh trong lời hát chân thành mộc mạc nhưng cũng phản ánh sâu sắc tâm tư, ước nguyện vươn tới hạnh phúc vẹn tròn qua lời hát, tiếng khèn họ tìm hiểu nhau và nên vợ nên chồng.

Còn đối với hát tự tình, đây là loại hình không dành riêng cho thanh niên mà bất cứ ai cũng có thể hát được. Hát tự tình, không chỉ hát về tình yêu đôi lứa mà còn hát về cuộc đời, thân phận con người, hát về người chết và nhiều bài khác liên quan đến cuộc sống, lao động sản xuất. Hát tự tình có thể hát ở bất cứ nơi đâu, bất kể thời gian, không gian nào, có thể hát trong các dịp chợ phiên, những lúc làm nương, mừng nhà mới, mừng đám cưới hay vui chơi hội xuân…

Hát hỷ ca (hát quan lang) là một loạt các bài hát có liên quan đến đám cưới hỏi chỉa dành cho các quan lang. Thường là hát đối giữa quan lang họ nhà trai với quan lang họ nhà gái. Hát hỷ ca được khởi đầu do chủ nhà háy khi trao ô (vật báo hỷ) cho hai ông quan lang nhà trai, sau đó hai ông quan lang nhận ô và  hát đối lại. Khi đến nhà gái cũng có bài hát mở cửa, khi vào nhà đưa ô nhờ hai ông quan lang nhà gái treo trên vách cũng hát….Và cứ như vậy, mỗi công việc, sự việc xảy ra trong quá trình ăn hỏi hoặc đón dâu, giữa 4 ông quan lang với nhau đều dùng hỷ ca để đối đáp.

Ngược lại với hỷ ca, hát thán ca của người Mông là một loạt các bài hát có liên quan đến đám tang ma, không chỉ hát trong ma tươi mà ngay cả trong đám ma khô cũng hát. Người hát thường là thầy cúng chỉ đường linh hồn người chết về với tổ tiên, thầy khèn hát và thổi khèn trong mỗi lần thắp thêm hương, trong lễ hiến sinh hoặc trong lúc đốt vàng mã, lúc tiễn biệt linh hồn người chết về với tổ tiên…

Các làn điệu dân ca Mông mang đậm những giá trị văn hóa, nghệ thuật. Đó là những bài hát mang nội dung trữ tình, biểu lộ tình cảm, dâm tư, nguyện vọng của đồng bào người dân tộc Mông trong cuộc sống thường ngày. Ẩn đằng sau mỗi câu hát là biết bao niềm vui, nỗi buồn, với rất nhiều những sắc thái, cung bậc tình cảm khác nhau. Dân ca trở thành món ăn tinh thần không thể thiếu trong đời sống của đồng bào dân tộc Mông./.

Triệu Thu
Sign In

Chung nhan Tin Nhiem Mang